Kiedy siać lucernę? Terminy i porady uprawowe

Planujesz zasiew lucerny, ale nie masz pewności, kiedy będzie dla niej najlepszy czas? Z tego tekstu dowiesz się, kiedy siać lucernę i jak przygotować pole, żeby rośliny wschodziły równo i dawały wysoki plon. Poznasz też różnice między wiosennym a letnim terminem siewu oraz praktyczne wskazówki z polskich gospodarstw.

Dlaczego warto siać lucernę siewną?

Lucerna siewna (Medicago sativa) to roślina bobowata, którą spotkasz zarówno na polach, jak i na dzikich łąkach czy przydrożach. Tworzy głęboki system korzeniowy sięgający nawet kilku metrów, dlatego dobrze znosi okresowe niedobory wody i suszę. Wymaga ciepła, ale w zamian odwdzięcza się dużą ilością zielonej masy i wysokim udziałem białka w suchej masie.

Dla wielu gospodarstw lucerna staje się podstawą paszy objętościowej. Coraz częściej zwiększa się jej udział w strukturze zasiewów, szczególnie w regionach z problemem letniej suszy. Wysoka wartość odżywcza, wpływ na strukturę gleby oraz walory miododajne sprawiają, że dobrze zaplanowana uprawa lucerny daje korzyści nie tylko dla bydła, ale też dla całego płodozmianu.

Wartość paszowa lucerny

Dlaczego właśnie lucerna tak często pojawia się w dawkach pokarmowych dla krów mlecznych i innych przeżuwaczy? Roślina zawiera dużą ilość białka, beta-karotenu, cynku, magnezu, manganu, selenu, potasu i wapnia. To sprawia, że z jednego hektara możesz uzyskać dużo wartościowego surowca na kiszonkę, siano lub susz.

Lucernę uprawia się najczęściej na:

• kiszonkę z kolejnych pokosów,
• siano suszone na pokosie lub w suszarni,
• nasiona na materiał siewny,
• mieszanki z trawami pastewnymi.

Taka pasza jest szczególnie ceniona w gospodarstwach produkujących mleko. Dobrze prowadzony lucernik o wysokim udziale białka w paszy pomaga ograniczyć zakup pasz treściwych i poprawia ekonomię żywienia stada.

Lucerna jako przedplon i roślina miododajna

Lucerna należy do najlepszych roślin przedplonowych pod zboża, rzepak czy inne gatunki o wysokich wymaganiach pokarmowych. Silny system korzeniowy spulchnia glebę, a wydzieliny korzeniowe rozpuszczają trudno dostępne związki mineralne. Dzięki temu substancje odżywcze z głębszych warstw przemieszczają się wyżej, gdzie skorzystają z nich rośliny następcze.

Warto wspomnieć o jeszcze jednym atucie: kwiaty lucerny są miododajne i silnie wabią owady zapylające. To poprawia zapylenie nie tylko samej lucerny, ale też innych upraw w okolicy. Dla rolników współpracujących z pszczelarzami lucernik bywa dodatkowym źródłem pożytku dla pszczół.

Jakie wymagania glebowe ma lucerna siewna?

Lucerna nie wybacza błędów w doborze stanowiska. Lubi ciepło i głęboką warstwę orną, ale najbardziej reaguje na odczyn i strukturę gleby. Źle znosi zarówno zakwaszenie, jak i wysoki poziom wody gruntowej.

Odczyn i struktura gleby

Najlepsze plony lucerny uzyskuje się na glebach kompleksu pszennego oraz żytniego dobrego i bardzo dobrego. Podłoże powinno być średnio zwięzłe, dobrze napowietrzone i zasobne w składniki pokarmowe. Optymalny odczyn to pH 6,5–7,0, czyli gleba obojętna lub lekko zasadowa.

Na glebach kwaśnych roślina słabo się krzewi, gorzej wiąże azot z powietrza i szybciej wypada z łanu. Dlatego regulację odczynu najlepiej wykonać jesienią przed założeniem lucernika. Na glebach lekkich stosuje się zwykle wapno węglanowe, a na cięższych i średnich wapno tlenkowe, dostosowując dawkę do aktualnego pH.

Przygotowanie stanowiska i nawożenie

Stanowisko pod lucernę musi być starannie odchwaszczone. Roślina jest wrażliwa na wiele herbicydów, dlatego znacznie łatwiej ograniczyć chwasty mechanicznie przed siewem niż później walczyć z nimi na plantacji. Dobrze sprawdza się wczesnowiosenne włókowanie, a potem wałowanie, które wyrównuje pole i ogranicza parowanie wody z gleby.

Lucerna korzysta z bakterii brodawkowych, które wiążą azot z powietrza. Z tego powodu nie trzeba podawać dużych dawek nawozów azotowych, a w wielu przypadkach wystarcza ilość azotu wnoszona z obornikiem czy resztkami pożniwnymi. Ważniejsze jest nawożenie fosforem i potasem, dostosowane do zasobności gleby oraz planowanej długości użytkowania lucernika.

Przygotowując stanowisko, dobrze jest też uwzględnić przedplon. Dobrze plonuje lucerna po zbożach czy rzepaku, ale za jedno z najlepszych stanowisk uchodzą ziemniaki nawożone obornikiem. Trzeba jedynie zadbać, aby od zastosowania mocznika do wysiewu lucerny minęło co najmniej pół roku.

Kiedy siać lucernę?

Pytanie „kiedy sieje się lucernę?” pada często na szkoleniach i forach internetowych. Odpowiedź nie jest jednorodna, bo termin siewu zależy od przeznaczenia plonu, regionu kraju oraz wilgotności gleby. W praktyce stosuje się dwa główne terminy: wiosenny i letni (po żniwach).

Wiosenny siew lucerny na nasiona i paszę

Wiosenny termin siewu przypada zwykle na drugą lub trzecią dekadę kwietnia. W części gospodarstw przesuwa się go na przełom kwietnia i maja, szczególnie gdy wiosna jest chłodna. Gleba w warstwie siewnej powinna mieć przynajmniej 8–12°C, a dla dynamicznego startu roślin sprawdza się temperatura w okolicach 15°C.

Przy uprawie na nasiona specjaliści zalecają siew wiosenny w tzw. czystym siewie, bez rośliny ochronnej. Lucerna lepiej wtedy wykorzystuje wodę z wiosennych roztopów, szybciej się rozkrzewia i tworzy mocne rośliny mateczne. To z kolei przekłada się na większy i bardziej wyrównany plon nasion w kolejnych latach użytkowania plantacji.

Letni siew lucerny po żniwach

Coraz więcej rolników wskazuje siew po żniwach jako główny termin zakładania lucernika. W ankietach prowadzonych w gospodarstwach z województw mazowieckiego, podlaskiego, wielkopolskiego, opolskiego, pomorskiego i kujawsko-pomorskiego aż jedna trzecia rolników wykonuje renowację użytków zielonych wyłącznie jesienią. Połowa łączy termin letni z wiosennym, a tylko co piąte gospodarstwo wybiera wyłącznie wiosnę.

Siew letni lucerny przypada zwykle na lipiec lub początek sierpnia, po zbiorze zbóż. Wtedy można wykorzystać jeszcze letnią wilgoć w glebie, a młode rośliny mają czas na dobre ukorzenienie przed zimą. W rejonach z powtarzającą się suszą letnią rolnicy często łączą lucernę z trawami odpornymi na niedobory wody, na przykład w mieszankach typu RENEGAIDE z kupkówką pospolitą.

Temperatura, wilgotność i warunki wschodów

Niezależnie od terminu, lucerna wymaga ciepłej gleby i równomiernej wilgotności w warstwie siewnej. Zbyt wczesny siew w zimne podłoże opóźnia wschody i sprzyja rozwojowi chwastów. Z kolei zbyt późny letni termin może skrócić okres jesiennego wzrostu i pogorszyć przezimowanie.

Coraz większą rolę odgrywa także technologia otoczkowania nasion. Nasiona lucerny w otoczce Yellow Jacket firmy Barenbrug są zaopatrzone w bakterie Rhizobium. To przyspiesza proces brodawkowania i poprawia start roślin po siewie, zarówno wiosną, jak i późnym latem. Młode rośliny szybciej się ukorzeniają i lepiej znoszą pierwszą zimę.

Optymalny termin siewu lucerny to taki, w którym gleba jest ciepła, równomiernie wilgotna, a rośliny mają czas na dobre ukorzenienie przed zimą.

Jak siać lucernę w praktyce?

Sam termin siewu to nie wszystko. Żeby lucerna wzeszła równomiernie i utrzymała się na stanowisku przez kilka lat, trzeba dobrać normę wysiewu, głębokość siewu oraz sposób założenia plantacji. Duże znaczenie ma też jakość materiału siewnego.

Norma wysiewu i rozstawa rzędów

Lucernę sieje się płytko, zwykle na głębokość 1–2 cm. Zbyt głęboki siew powoduje słabsze wschody, szczególnie na glebach cięższych. Nasiona wysiewa się najczęściej w rzędy oddalone od siebie o około 15 cm, co ułatwia późniejszą pielęgnację i ogranicza zachwaszczenie.

Norma wysiewu zależy od klasy gleby i planowanego sposobu użytkowania, ale orientacyjnie przyjmuje się około 0,5 kg nasion na 500 m², czyli w przeliczeniu około 10 kg/ha. Przy siewie w mieszankach z trawami lub zbożem ochronnym dawka nasion lucerny może być nieco niższa, bo konkurują z nią inne gatunki.

Siew czysty i w mieszankach

Przy uprawie lucerny na nasiona najlepiej sprawdza się tzw. czysty siew, bez rośliny ochronnej. Siew „na czysto” zmniejsza konkurencję o wodę i światło, a rośliny szybciej tworzą silne rozety. W efekcie plon nasion z hektara jest wyższy niż w przypadku siewu z rośliną towarzyszącą.

W uprawie na zielonkę i kiszonkę często stosuje się mieszane zasiewy lucerny z trawami pastewnymi. Rolnicy łączą je chętnie z mieszankami typu Renegaide, szczególnie tam, gdzie zagrożeniem jest susza letnia. W gospodarstwach nastawionych na produkcję mleka takie zestawienie daje stabilny plon zielonej masy o wysokiej zawartości białka i włókna.

Wiele gospodarstw łączy dziś siew lucerny z renowacją łąk i pastwisk, poprawiając jakość paszy objętościowej oraz obniżając koszt jednostki mleka.

Mieszanki odmian lucerny

Na wieloletnich plantacjach lucerny duże znaczenie ma dobór odmian. Coraz większą popularnością cieszą się mieszanki dwóch odmian, takie jak Top Duo Alfa. W jej skład wchodzą lucerny Mezzo i Andantino, znane z bardzo wysokiego plonowania, dobrej zimotrwałości oraz wysokiej zawartości białka w zielonce.

Dlaczego stosuje się najczęściej dwie odmiany, a nie trzy czy cztery? W mieszankach z większą liczbą odmian trudniej w pełni wykorzystać potencjał każdej z nich. Dwie dobrze dobrane odmiany zachowują swoją specyfikę, dając jednocześnie stabilniejszy plon w różnych warunkach pogodowych i w kolejnych pokosach.

Przy wyborze materiału siewnego warto sięgać po nasiona kwalifikowane. Mają wysoką zdolność kiełkowania, są wolne od domieszek chwastów i chorób, a w przypadku nasion otoczkowanych także od razu zaopatrzone w bakterie brodawkowe. To prosty sposób, żeby zwiększyć liczbę wschodów i zdrowotność młodych roślin już na starcie.

Jeśli chcesz lepiej zaplanować uprawę lucerny, pomocne będzie krótkie zestawienie najważniejszych wymagań, które trzeba spełnić przed siewem:

• sprawdzenie i ewentualna regulacja pH gleby do zakresu 6,5–7,0,
• dobre odchwaszczenie stanowiska i wyrównanie pola,
• dobór terminu siewu do wilgotności gleby i przeznaczenia plonu,
• zastosowanie nasion kwalifikowanych, najlepiej z bakteriami Rhizobium,
• ustalenie normy wysiewu w zależności od typu siewu (czysty lub w mieszance).

Tak przygotowane stanowisko pozwoli wykorzystać w pełni zalety lucerny siewnej jako rośliny wysokobiałkowej, głęboko korzeniącej się i poprawiającej strukturę gleby, szczególnie na glebach o uregulowanym odczynie i dobrej zasobności w składniki pokarmowe.